Raleigh, J.S. Dorton Arena (Paraboleum) (Raleigh, J.S. Dorton Arena (Paraboleum))

LOKALIZACJA: Stany Zjednoczone Ameryki (Stany Zjednoczone Ameryki)

AUTORZY: Fred Severud | Maciej Nowicki | William Henley Deitrick

Lokalizacja/Adres: teren wystawowy przy Hillsborough Street, Raleigh, Karolina Północna

Data powstania: projekt opracowywany od 1949, realizacja do 1953

Dane techniczne: jednoprzestrzenna hala o rozmiarach 97 x 92 m

Opis

Nowatorska w konstrukcji hala o wstępnie napiętej konstrukcji wiszącej, podwieszonej na dwóch monumentalnych parabolicznych łukach żelbetowych. Zaprojektowana jako hala dla bydła przywożonego na targi stanowe (dawna potoczna nazwa Cow Palace) została zrealizowana już po tragicznej śmierci architekta (31.08.1950). Niezwykle innowacyjne konstrukcyjnie i wyraziste w pomyśle plastycznym Paraboleum podsumowuje drogę twórczą Nowickiego – architekta obdarzonego niezwykłym talentem rysunkowym, a zarazem zafascynowanego nowatorskimi rozwiązaniami technicznymi (koncepcja dachu wiszącego pojawia się w szkicu gmachu Sejmu w Warszawie z 1945 r., sporządzonym niedługo przed wyjazdem do USA).  Hala w Raleigh została szybko doceniona przez środowisko fachowe (nagroda American Institute of Architects w 1953; złoty medal Architectural League of New York). Zwiedzali ją w czasie amerykańskich podróży najwybitniejsi inżynierowie konstruktorzy (m.in. Frank Newby, Ted Happold, Frei Otto), stała się pierwszorzędnym źródłem inspiracji (przykładem Haus der Kulturen der Welt powstały w 1957 r. na wystawę Interbau w ówczesnym Berlinie Zachodnim, proj. Hugh Stubbinsa). Rangę obiektu potwierdził wpis do rejestru zabytków w 1973 r. Obecnie Paraboleum jest salą widowiskową na ponad 7,5 tysiąca miejsc.

T. Barucki, Maciej Nowicki, Warszawa 1986 (zawiera dalszą bibliografię); J. Tofil, Rozwój współczesnych przekryć o konstrukcji cięgnowej, „Czasopismo Techniczne. Architektura”, 107, 2010, z. 7-A, s. 381-386, wersja online; M.A. Urbańska, Maciej Nowicki – Humanista, wizjoner i architekt, „Arch”, nr 2, 2010, s. 70-74, wersja online

 w zbiorach specjalnych biblioteki North Carolina State University link

Autor opracowania

Marek Czapelski