Florencja, nagrobek malarza Michała Bogoria Skotnickiego (Firenze, tomba di Michał Bogoria Skotnicki)

LOKALIZACJA: Włochy (Italy)

AUTOR: Stefano Ricci

Lokalizacja/Adres: bazylika Santa Croce, Cappella Castellani, Piazza Santa Croce, 16, 50122 Florencja
Data powstania: ok. 1810-15

Dane techniczne: marmur biały typu carrara 

Opis
Jedno z arcydzieł florenckiego neoklasycyzmu, subtelna alegoria małżeńskiej rozpaczy, przedstawia personifikację sztuki, z jej atrybutami złożonymi pod urną. Skotnicki uczył się malarstwa w Dreźnie u Józefa Grassiego, ok. 1802 r. osiadł w Neapolu, potem we Florencji, gdzie się leczył. Dorobek malarski polskiego arystokraty jest prawie nieznany, on sam uważał siebie raczej za miłośnika sztuki, a nie za zawodowego malarza. W 1806 r. powstał we Florencji jego znany portret pędzla François-Xavier Fabre’a. Malarz zmarł przedwcześnie na gruźlicę we Florencji 25 kwietnia 1808 r., mając lat 33. Nagrobek fundowała wdowa, Elżbieta z Laskiewiczów, jak to określa inskrypcja dedykacyjna na cokole. Za pośrednictwem florenckiego przyjaciela rodziny, Tommaso Pucciniego zwróciła się ona  zamówieniem, już po powrocie do Krakowa, do znanego rzeźbiarza toskańskiego, Stefano Ricciego. Nagrobek Skotnickiego otworzył jego znakomitą potem karierę, choć wykonany był już przez rzeźbiarza w wieku dojrzałym. Kilka lat później sławę Ricciego utwierdziła realizacja pomnika Dantego w tym samym kościele. Wg opowiadanej w XIX w. legendy, nagrobek Skotnickiego miał się tak spodobać Antonio Canovie, że złożył on potajemnie na jego cokole swoją sygnaturę. Początkowo pomnik Skotnickiego przeznaczony był do kościoła San Domenico w Fiesole, gdzie pierwotnie złożono zwłoki młodego szlachcica. Miejsce w wielkim kościele florenckim przyznane dzięki wstawiennictwu Akademii Sztuk Pięknych we Florencji (do której przyjęto Skotnickiego na krótko przed śmiercią), miał wybrać sam rzeźbiarz. Nagrobek Skotnickiego stał się pierwszym upamiętniającym cudzoziemca w bazylice. Należał do najbardziej podziwianych w XIX w. Zwiedzający kościół niedługo po odsłonięciu pomnika Stanisław Dunin-Borkowski wychwalał  "doskonałą execucyę tey statuy", przywołując zresztą anegdotę o Canovie.

Marmurowa replika nagrobka, wykonana w warsztacie Ricciego, została ustawiona w katedrze wawelskiej w kaplicy Skotnickich, również staraniem wdowy, by -  jak komentował ten pomysł historyk Józef Kremer w 1861 r. – przenieść „duszę z panteonu Florencji do naszego własnego panteonu, nad brzegi tej Wisły naszej”. 

 A. Ryszkiewicz, Francusko-polskie związki artystyczne, Warszawa 1967, s. 120-122 i 198-199; tenże, Michał Bogoria Skotnicki, „Biuletyn Historii Sztuki”, 1969, nr 2., s. 209-212; R. Caldini, Stefano Ricci, scultore neoclassico, Livorno 1999, s. 18-26; L. Bernardini, L’Ottocento: i polacchi a Firenze fra Grand Tour ed emigrazione, w: tegoż, A Firenze con i viaggiatori  e  i residenti polacchi, Firenze 2005, s. 54; M. Wrześniak, Florencja-muzeum. Miasto i jego sztuka w oczach polskich podrózników, Kraków 2013, s. 245.

 

 3 listy Elżbiety Skotnickiej do T. Pucciniego z 1810 r. w Biblioteca Forteguerriana w Pistoi, Carte de Tommaso Puccini, cassetta VI.

Autor opracowania

Andrzej Pieńkos