Winneba, pomnik prezydenta Ghany Kwame Nkrumaha (Winneba, President Nkrumah Memorial)

LOKALIZACJA: Ghana (Ghana)

AUTOR: Alina Ślesińska

Lokalizacja/AdresWinneba (pd. Ghana), plac przed ówczesnym Instytutem Ekonomii Politycznej

Data powstania:  1964, odsłonięcie 10.05.1965. Zniszczony po 1966

Dane techniczne:  marmur biały i czarny, wys. ok. 30 m

prawdopodobnie autorstwa Aliny Ślesińskiej 

Opis  

Pomnik łączył symbolikę obelisku i odwróconego ku ziemi miecza, z portretowym przedstawieniem prezydenta. Pionowa, zwężająca się forma z białego marmuru zwieńczona była olbrzymim uproszczonym biustem Nkrumaha, wykonanym z czarnego marmuru. Głowa na wydłużonej szyi i ramiona prezydenta przybrały kształt rękojeści miecza. Tradycyjnie wiązane z wybitną polską rzeźbiarską, Aliną Ślesińską, dzieło to do dziś pozostaje zagadkowym: nie ma potwierdzenia jej autorstwa, a dziwaczna forma całej realizacji nie znajduje analogii w jej dorobku. To jedno z najbardziej sensacyjnych zleceń otrzymanych na świecie przez polskich artystów w XX w., wpisuje się jednak w sekwencję prac, wykonywanych przez nich w krajach pokolonialnych w latach 60. i 70. Artystkę zaproszono dość niespodziewanie do wykonania monumentalnego pomnika pierwszego prezydenta niepodległej Ghany. Wcześniej miała otrzymywać propozycje współpracy m.in. w Brazylii, wystawiała w Paryżu i USA, gdy pod koniec 1963 r. zwrócono się do niej z zamówieniem z Afryki i zaproszeniem do przyjazdu do Akry. Była tam przez niemal cały 1964 rok, pracując osobiście na rusztowaniach wraz z miejscowymi robotnikami nad realizacją pomnika, jednocześnie przedstawiając też projekty urbanistyczne dla stolicy Ghany (bliżej nieokreślone). Miały one podobno zyskać akceptację władz, nigdy nie zostały jednak zrealizowane. Artystka mitologizowała swój pobyt afrykański i skalę swego sukcesu, wiele szczegółów dotyczących tego okresu pozostaje nadal niejasnych. Kolosalny pomnik, o formie wyjątkowej w dorobku Ślesińskiej, a założycielskim znaczeniu dla młodego państwa, został uroczyście odsłonięty przez samego prezydenta, w prasie miejscowej pojawiły się jednak głosy o jego nieudanej formie. Podobnie jak inne symbole autorytarnej władzy Nkrumaha, został zniszczony po 1966 r., gdy prezydenta obalono w wyniku wojskowego zamachu stanu. Dla Ślesińskiej miał to być „pierwszy pomnik czarnego człowieka na afrykańskim kontynencie, to jakby symbol wolnego Afrykanina” (słowa z wywiadu w 1965). Symbolika odwróconego miecza pojawia się również w nowym pomniku-mauzoleum Nkrumaha w Akrze, wzniesionym w latach 90. XX w.

WWL, W pracowni rzeźbiarki, „Nowa Wieś”, 1965, nr 35/ VIII; Pomnik w Akrze, „Kobieta i Życie”, 1965, nr 28; wywiad Hen. z A. Ślesińską pt. A. Ślesińska zostawiła w Ghanie pomniki i swoje imię, „Sztandar Młodych”, 1965, nr 139; Polish Sculptress Show-Piece, „Ghanian Times”, 1965, 18 May; I. Grzesiuk-Olszewska, Polska rzeźba pomnikowa w latach 1945-1995, Warszawa 1995, s. 188, 326; Alina Ślesińska 1922-1994, katalog wystawy w Narodowej Galerii Zachęta, Warszawa 2007, s. 12, 60-62; P. Reiter, 8 gipsów. Alina Ślesińska, „Wysokie obcasy”, 2007, 8 grudnia, s. 19-20.

Autor opracowania

Andrzej Pieńkos