Tbilisi, nagrobki inżynierów Klemensa Ruciewicza i Józefa Arkadiusza Szmideckiego (-)

LOKALIZACJA: Gruzja (Georgia)

AUTOR: nieznany

Lokalizacja/Adres: Cmentarz Kukia, ul. Norio, Tbilisi

Data powstania:  po 1908   

Dane techniczne: podstawy krzyży z tufu wulkanicznego; krzyże z kamienia gabro; wymiary: pomnik Klemensa Ruciewicza - cokół 87 x 89 x 63 cm, krzyż 180 x 88 cm, ramiona przekrój 16 x 19 cm, pole grobowe 240 x 385 cm, płyta inskrypcyjna 33 x 50 cm; pomnik Józefa Arkadiusza Szmideckiego - cokół 60 x 80 x 67 cm, krzyż 177 x 89 cm, ramiona – 20 x 18 cm, płyta inskrypcyjna 33 x 60 cm.

Opis  

Nagrobki dwóch polskich inżynierów składają się z podstawy zagłębionej w ziemi i osadzonego na niej krzyża. Elementami identyfikującymi są tablice inskrypcyjne z określeniem osoby pochowanej (imię, nazwisko i wykonywany zawód – „inżynier górniczy”) z datami urodzenia i śmierci, umieszczone w niszach wykutych w podstawach. Podstawy zostały odkute na kształt głazów polnych. Oba pomniki ustawiono na wspólnym polu grobowym wyznaczonym przez betonowe obramienie stanowiące cokół dla stalowego ogrodzenia z dwuskrzydłową furtą. W ostatnich latach na teren pola grobowego przeniesione zostały niektóre relikty nagrobków polskich. Utworzone lapidarium uchroniło relikty przed zniszczeniem. Obecność Polaków w Gruzji zaznacza się przede wszystkim w drugiej połowie XIX wieku oraz w pierwszej ćwierci wieku XX. Byli to m.in. architekci, malarze, rzeźbiarze, ale także naukowcy i przedstawiciele zawodów inżynierskich. Obecność inżynierów–górników wynikała z rozwiniętych poszukiwań złóż mineralnych. Losy osób zesłanych na Kaukaz oraz losy tych, którzy dobrowolnie przebywali na tym terenie często kończyły się pochówkami na kaukaskich cmentarzach. Na cmentarzu kukijskim wyróżnia się grupa nagrobków, którą nazwano nagrobkami inżynierów–górników. Zachowane w stosunkowo dobrym stanie trzy nagrobki wyróżniają się łacińskimi krzyżami wykonanymi w odpornym na warunki atmosferycznie kamieniu zwanym gabro, będącym głębinową skałą magmową o barwach zbliżonych do czerni i ciemnej zieleni. Najstarszy nagrobek Józefa Arkadiusza Szmideckiego datowany jest na rok 1908, nagrobek Klemensa Ruciewicza – na rok 1911, natomiast usytuowany w wyżej położonej części cmentarza nagrobek Bronisława Stebelskiego na rok 1914. Dolne części pomników Ruciewicza i Szmideckiego osadzone w ziemi to bryły tufu wulkanicznego obrobione mechanicznie aż do uzyskania form głazów polnych. W ścianie frontowej podstaw zostały wykute płyciny, w których osadzono marmurowe płyty inskrypcyjne z wyrytymi napisami (płycina w pomniku Ruciewicza w kształcie prostokąta zamkniętego górą półkoliście; w pomniku Szmideckiego to forma mniej regularna, w zarysie zbliżona do kwadratu). Wspólnymi – w formie i materiale – elementami pomników są krzyże z tego samego typu kamienia, polerowane. W czasie prac restauratorskich wykonanych w roku 2012, nagrobek podwójny (podobnie jak i nagrobek Stebelskiego), uzyskał stalowe ogrodzenie utrudniające do nich dostęp i zamykające kompozycyjnie całość. Ogrodzenia zostały wykonane z przęseł zestawionych ze zespawanych kształtowników stalowych i malowanych na czarno. W narożnikach osadzono rury o średnicy 32 mm, poziome elementy to płaskowniki (a właściwie profile zamknięte) o wymiarach 30 x 10 mm. Elementy pełniące rolę tralek to pręty o średnicy 12 mm zakończone grotami w formie lilii. Narożne słupki w ogrodzeniu podwójnego nagrobka zostały także zwieńczone grotami w formie lilii o nieco większych rozmiarach.

A. Furier, Polacy w Gruzji, Warszawa 2009, s. 303–308; Polacy w Gruzji. Wydawnictwo z okazji wystawy w Stowarzyszeniu „Wspólnota Polska”, Warszawa 2010, s. 58, 59.

Autor opracowania

Janusz Mróz